Testament to rozrządzenie własnym majątkiem na wypadek śmierci. Jeżeli spadkodawca chce, aby jego majątek po śmierci nabyła konkretna osoba, niekoniecznie ta, która dziedziczyłaby po nim na podstawie ustawy, będzie musiał sporządzić testament. Aby doszło do dziedziczenia testamentowego, testament musi być ważny, czyli sporządzony w odpowiedniej formie przez osobę zdolną do czynności prawnych, mająca wolę testowania oraz nie obarczony żadnymi wadami. Bardzo często w naszej kancelarii pada pytanie czy małżonkowie mogą sporządzić jeden, wspólny testament. Otóż nie. Testament może dotyczyć rozporządzenia majątkiem tylko jednej osoby. Testament można sporządzić i odwołać w każdej chwili. Do sporządzenia testamentu nie można wyznaczyć pełnomocnika, a czynność ta musi być podjęta przez testatora osobiście. Aby sporządzić poprawnie testament nie zawsze konieczna jest wizyta u notariusza. Dotyczy to w szczególności testamentu własnoręcznego nazywanego holograficznym.
Zgodnie z treścią art. 949 Kodeksu Cywilnego:
- 1. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.
- 2. Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Wymóg własnoręczności oznacza, że treść testamentu musi być w całości sporządzona pismem ręcznym przez testatora. W przeciwnym razie testament będzie uznany za nieważny. Wykluczone jest więc spisanie testamentu na komputerze, maszynie do pisania, a następnie wydrukowanie i podpisanie. Oznacza to również, że z tej formy testamentu nie będą mogły skorzystać osoby niepiśmienne, nie mogące pisać (na przykład sparaliżowane).
Testament własnoręczny musi zostać podpisany przez spadkodawcę. W prawie polskim nie występuje definicja legalna podpisu. Wielu komentatorów spiera się w tym zakresie, zatem najbezpieczniej złożyć podpis zawierający imię i nazwisko testatora. Gdzie należy umieścić podpis? W doktrynie przeważa stanowisko, że podpis powinien być złożony pod rozrządzeniami. Jeżeli testator dokona następczo pod podpisem kolejnych rozrządzeń, powinien on podpisać się pod dopisanym fragmentem wskazując jednocześnie datę zmiany. Ponadto należy podkreślić, że podpis ma być rezultatem pisania i nie można go zastąpić przy użyciu środków technicznych, np. pieczątki czy faksymile.
Ostatnim wymogiem formalnym testamentu własnoręcznego jest opatrzenie go datą. Tutaj znów prawo nie reguluje formy, w jakiej data powinna zostać sporządzona. Myślę, że najpoprawniejszym sposobem będzie zatem podanie dnia, miesiąca i roku. Gdzie należy umieścić datę? Tego przepisy również nie określają wprost. Najczęściej datę umieszcza się u dołu tekstu obok podpisu lub u góry arkusza po prawej stronie.
Brak opatrzenia testamentu datą nie powoduje jednak nieważności aktu ostatniej woli, o ile brak ten nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Na marginesie, należy dodać, że testament najlepiej opisać nagłówkiem „Testament”. Poniżej pokażę przykład typowego testamentu holograficznego:
Kraków, dnia 04 marca 2020 roku
Testament
Ja, Jan Kowalski, urodzony 1 stycznia 1960 roku w Krakowie, PESEL 60010112345, do całego spadku powołuję w równych częściach: mojego syna Adama Kowalskiego, urodzonego 1 czerwca 1981 roku w Krakowie oraz moją synową Annę Kowalską, urodzoną 20 sierpnia 1988 roku w Tarnowie.
Jan Kowalski
Jak widać na powyższym przykładzie, sporządzenie takiego testamentu nie jest skomplikowane, aczkolwiek w sytuacji, kiedy spadkodawca chciałby rozrządzić swoim majątkiem w odmienny sposób, np. ze wskazaniem konkretnych przedmiotów majątkowych określonym spadkobiercom (zapis windykacyjny), wtedy należy udać się do notariusza i nadać treści testamentu formę aktu notarialnego. Sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego jest najbezpieczniejsze, gdyż notariusz dba o to, aby ostatnia wola testatora była spisana w sposób nie budzący wątpliwości i zgodnie z prawem. Notariusz ma obowiązek odmówić sporządzenia testamentu, gdy poweźmie wątpliwość, że spadkodawca jest świadomy swojej decyzji lub działa pod przymusem. Dzięki temu o wiele trudniej jest podważyć testament sporządzony w formie aktu notarialnego.